O       D  A  N  I  I
 

Źródło: Medborger i Danmark, Ministeriet for Flygtninge, Indvandrere og Integration, wersja polska

1. Polacy w Pln. Jutlandii i w Danii

2. Wladze gminne i regionalne

3. Pierwsze kroki w Danii

4. Praca

5. Podatki

6. Sluzba zdrowia

7. Dzieci

8. szkola i oswiata

Polacy w Pln. Jutlandii i w Danii
W następstwie powstań, wojen i biedy wielu Polaków emigrowało do różnych krajów europejskich i do Ameryki. W taki sposób 110 lat temu 400 pierwszych polskich kobiet przybyło do Danii aby pracować w leżących na Lolandii duzych gospodarstwach rolnych.Polacy przybywali takze na północ Jutlandii aby pracować w rolnictwie, gdzie brakowało rąk do pracy. Pierwsze ślady imigracji do tej części kraju można dostrzec w księgach parafialnych. 24 pażdziernika 1899 roku zostało ochrzczone polskie dziecko, którego rodzice pracowali na gospodarstwie w Klarup (ok.  20 km. od Aalborga)   Pierwsi Polacy przyjechali tu jako sezonowi robotnicy.  Kobiety pracowaly w rolnictwie, a mezczyzni w cegielniach, przy wydobywaniu torfu lub pracach drogowych. W momencie rozpoczęcia I Wojny Światowej wielu z nich nie mogąc powrócić do domu zostało w Danii. W 1914 roku było  ich ok. 14 000  okolicach Maribo ( miasto na Lolandii) pracując przy wykopywaniu buraków cukrowych .Wiekszość przybyła aż z terenów Galicji – najbiedniejszej części Polski, rozciągającej się pomiędzy Krakowem a Lwowem na Ukrainie.Na początku stworzono im tu nędzne warunki pracy. Doprowadziło to do wydania przez duński parlament i króla w 1908 roku tak zwanej “ polskiej ustawy”, która gwarantowała znośne warunki mieszkaniowe. Pracodawcy zostali zobligowani do zapewnienia pomocy lekarskiej, a także ewentualnie opieki szpitalnej. Po roku 1920 Polacy otrzymali prawo do takiego samego wynagrodzenia jak Duńczycy. Jednak  do roku 1936 korzystali z własnych kas chorych.
W XX wieku, II Wojna Światowa oraz okupacja rosyjska  mialy wpływ na wzrost fali emigracyjnej z  Polski w tym takze do Danii.   Duza grupa wywędrowała z Polski w latach osiemdziesiątych w związku z ogloszeniem stanu wojennego i podjętą przez Solidarność walkę z rządem komunistycznym.

do gory

Władze gminne i regionalne w Danii
Dania podzielona jest na 98 gmin, z ktorych każda posiada demokratycznie wybraną radę gminy i burmistrza. Wybory do rad gminnych odbywają się co cztery lata. Gminy zajmują się głownie sprawami lokalnymi, w ramach określonych przez parlament. Do obowiązkow gmin należy m.in. prowadzenie instytucji dziennych, szkoł, domow opieki dla ludzi starszych, infrastruktura drog oraz lokalne życie kulturalne. Gminy udzielają rownież pomocy osiedlającym się w Danii obcokrajowcom w rozpoczęciu nowego życia - m.in. poprzez oferowanie kursow języka duńskiego i kursow wiedzy o społeczeństwie duńskim.

Dania podzielona jest ponadto na pięć okręgow/regionow, ktorymi zarządzają niezależnie wybrane rady. Wybory do rad odbywają się co 4 lata. Władze zajmują się między innymi prowadzeniem szpitali, transportem publicznym i planowaniem rozwoju regionu.

do gory

Pierwsze kroki w Danii

Numer w rejestrze ludności  Po uzyskaniu pozwolenia pobytu należy zarejestrować się w krajowym rejestrze ludności (Folkeregistret). Rejestracji dokonuje się w urządzie gminy w miejscu zamieszkania. Jeśli posiadają Państwo status uchodźcy, o rejestrację zadba gmina lub Urząd Imigracyjny. Wraz z rejestracją otrzymają Państwo numer w rejestrze ludności. Numer w rejestrze ludności składa się z daty urodzenia oraz niepowtarzalnej kombinacji czterech cyfr. Numer w rejestrze ludności może wyglądać następująco: 23 (dzień) 04 (miesiąc) 54 (rok) – 3476. Ostatnia cyfra dla kobiet parzysta(tutaj 6), dla mężczyzn nieparzysta. Numer w rejestrze ludności jest wymagany w przypadku każdego kontaktu z władzami i instytucjami państwowymi.

O zmianie adresu należy powiadomić władze gminy W każdej gminie prowadzony jest rejestr mieszkańcow. W  przypadku przeprowadzki należy powiadomić władze gminy o zmianie adresu. Powiadomienie powinno być złożone nie poźniej niż pięć dni od dnia przeprowadzki. Zgłoszenia można dokonać elektronicznie na stronie www.borger.dk . W urzędzie pocztowym można otrzymać małą teczkę zatytułowaną „Zmiana adresu”, ktora zawiera wszystkie niezbędne formularze.

Karta ubezpieczenia zdrowotnego Po zarejestrowaniu w urzędzie gminy nowy obywatel otrzymuje kartę ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to żołta, plastikowa karta, ktorą należy okazać podczas wizyty u lekarza lub w szpitalu

do gory

Praca

Na mocy szczegolnych przepisow UE obywatele kraju UE mają prawo do poszukiwania i podjęcia pracy w Danii. Wniosek o zaświadczenie pobytu należy złożyć w urzędzie administracji państwowej nie poźniej niż trzy miesiące od dnia wjazdu do Danii.  Obywateli Bułgarii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Czech i Węgier poszukujących w Danii pracy, obowiązują szczegolne przepisy okresu przejściowego.Wniosek rozpatrywany jest przez przedstawicielstwo duńskie w kraju zamieszkania osoby planującej wyjazd. Pozwolenie na pobyt i pracę wydawane jest m.in. osobom, ktore otrzymały ofertę pracy w zawodzie figurującym na liście pozytywnej. Jest to lista zawodow, w ktorych brakuje specjalistycznej siły roboczej. Lista ta obejmuje m.in: . specjalistow IT, inżynierow, lekarzy, farmaceutow i pielęgniarki. Jednak aby pracować w zawodzie np. lekarza, farmaceuty czy pielęgniarki w Danii, należy uzyskać autoryzację (prawo wykonywania zawodu). Pełna lista zawodow dostępna jest na stronie internetowej www.nyidanmark.dk . Pozwolenie na pracę wydawane jest rownież osobom, ktore otrzymały ofertę pracy, ktora gwarantuje roczne wynagrodzenie w wysokości co najmniej 450.000 DKK (ok. 60 tys. EUR).Po uzyskaniu prawa do pobytu i pracy w Danii można starać się o pozwolenie na przyjazd z rodziną. Zgodnie z przepisami Duńskiej Ustawy o Cudzoziemcach, jednym z warunkow przyznania pozwolenia na pobyt i pracę jest zdolność samodzielnego utrzymania. Obywateli UE obowiązują przepisy szczegolne. Przed rozpoczęciem poszukiwania pracy warto zasięgnąć  porady konsultanta ds. zawodowych np.w gminnym biurze pośrednictwa pracy. Członkowie związkow zawodowych i kasy ubezpieczeń od  bezrobocia (a-kasse) mogą rownież zgłaszać się do tych organizacji. Więcej informacji na poruszone tematy można znaleźć na stronie  www.nyidanmark.dk .

Biura pośrednictwa pracy (Jobcenter).Głownym zadaniem biur pośrednictwa pracy jest pomoc w znalezieniu zatrudnienia. Tutaj rejestrują się też pracownicy, ktorzy utracili pracę. Biura dysponują komputerami, z ktorych można korzystać w celu przeszukiwania ofert pracy, pracownicy biura służą pomocą w przygotowaniu planu zatrudnienia.Adresy biur pośrednictwa pracy można znaleźć na stronie www.jobnet.dk

Prawa pracownicze. Pełny tydzień pracy w Danii wynosi 37 godzin. Pracownik otrzymujący wynagrodzenie zyskuje prawo do płatnego urlopu. Wszyscy pracownicy mają prawo do pięciu tygodni urlopu w ciągu roku. Kobiety i mężczyźni mają prawo do urlopu macierzyńskiego/ojcowskiego. 

Bezrobocie. Z chwilą podjęcia pracy warto jest zapisać się do kasy ubezpieczeń na wypadek bezrobocia. W przypadku utraty pracy członkowstwo uprawnia do otrzymania pomocy i zapomogi finansowej w formie zasiłku dla bezrobotnych. . Zarowno składki członkowskie na związki zawodowe, jak i składki na ubezpieczenie od bezrobocia można odpisać od podatku. Aby mieć prawo do ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych, wymagane jest spełnienie pewnych warunkow. Należy być członkiem kasy ubezpieczeń na wypadek bezrobocia przez  okres co najmniej jednego roku oraz posiadać określony staż pracy. W razie utraty pracy, należy zgłosić się do biura pośrednictwa pracy  (Jobcenter) w pierwszym dniu bezrobocia. Biuro rejestruje osoby bezrobotne jako poszukujące pracy. Podczas rejestracji bezrobotni będący członkami kasy ubezpieczeń na wypadek bezrobocia, otrzymują kartę zasiłkową, ktorą należy okazywać przy odbieraniu zasiłku. Osoby niebędące członkami kasy, mogą otrzymać zasiłek pieniężny lub zasiłek początkowy. Do zasiłku pieniężnego uprawnione są osoby, ktore w ciągu ostatnich ośmiu lat, łącznie przebywały w Danii siedem lat. Pozostałe osoby, ktore nie mają środkow na utrzymanie, mogą otrzymać zasiłek początkowy. Wysokość tego zasiłku jest niższa niż zasiłku pieniężnego.

Zwiazki zawodowe

W Danii stopień uzwiązkowienia w zakładach pracy jest niezwykle wysoki, sięgający w wielu przypadkach ponad 90%. Wieloletnia i bardzo wpływowa obecność związków w miejscu pracy stworzyła szereg formalnych i nieformalnych zachowań  często niezrozumiałych lub niedocenianych rzez cudzoziemców. Związki zawodowe poprzez system branżowych umów zbiorowych chronią interesy swoich członkow w stosunku do pracodawcy oraz dbają o to aby osoby zatrudnione pracowały w odpowiednich warunkach i za należyte wynagrodzenie. Związkow zawodowych nie należy utożsamiać z kasą ubezpieczeń od bezrobocia.Przynależność do związku jest dobrowolna, jednak wiele miejsc pracy jest tradycyjnie związanych z konkretnymi związkami . Bardzo często związki zawodowe mają porozumienie z pracodawcą, co może mieć wpływ na przynależność do związku. Członkowie związku zawodowego opłacają składkę członkowską, która uprawnia do ulgi podatkowej.W większości miejsc pracy działa mąż zaufania (przedstawiciel pracownikow) ktory reprezentuje ich interesy w kontaktach z pracodawcą. Osoby ktore napotykają w pracy na rożnego rodzaju problemy albo czują się źle lub niesprawiedliwie traktowane, powinny zwrocić  się do przedstawiciela pracownikow, ktory następnie przedstawia problem pracodawcy lub związkowi zawodowemu.

do gory

Podatki

Osoby mieszkające w Danii płacą podatek dochodowy w tym rownież:

·          Osoby bezrobotne pobierające pomoc fi nansową od państwa lub zasiłek z kasy ubezpieczeń na wypadek bezrobocia.

·          Studenci i osoby otrzymujące państwowe stypendium edukacyjne SU.

·          Renciści i emeryci.

·          Osoby mieszkające na stałe w Danii, pracujące pozaDanią lub posiadające zagraniczny przychod.

·          Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą.

Podatki bezpośrednie i pośrednie Zgodnie z duńskim systemem podatkowym osoby prywatne zobowiązane są do płacenia podatku dochodowego do państwa i gminy. Właściciele nieruchomości opłacają rownież podatek od nieruchomości. Członkowie Duńskiego Kościoła Narodowego płacą podatek kościelny, przedsiębiorstwa płacą podatek od osob prawnych. Opodatkowane są rownież przychody z kapilału np. inwestycje w papierach wartościowych.

Podatki pośrednie Oprocz podatku dochodowego podczas zakupu towaru lub usługi pobierany jest rownież podatek pośredni w formie podatku VAT (moms). Do podatkow pośrednichnależy także akcyza nakładana na pewne produkty, takie jak benzyna, alkohol i tytoń.

Odliczenia od podatku Niektore koszty można odliczyć od dochodu podlegającego opodatkowaniu. Odliczenia podatkowe obejmują odsetki od zadłużenia, składki na związki zawodowe, składki na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia, alimenty na dzieci oraz, w niektorych przypadkach, koszty transportu pomiędzy domem a miejscem pracy. Zależy to od odległości od miejsca zamieszkania do pracy. Oprocz powyższych ulg podatkowych, każda osoba ma prawo do odliczenia specjalnej kwoty wolnej od podatku, niezwiązanej z żadnym konkretnym wydatkiem.

Zeznanie podatkowe Wynagrodzenia opodatkowane są u źrodła, co oznacza, że co miesiąc podatek dochodowy jest automatycznie potrącany z wynagrodzenia. Raz w roku należy wypełnić zeznanie podatkowe, ktore zawiera informacje o dochodach i ulgach podatkowych. Formularz zeznania podatkowego otrzymają Państwo w marcu, zeznanie podatkowe należy złożyć nie poźniej niż do dnia 1 maja. Informacje podatkowe można korygować na dołączonym formularzu, ktory następnie należy przesłać do duńskiego urzędu skarbowego SKAT. Korekty można dokonać rownież telefonicznie lub na stronie internetowej www.skat.dk

Urząd skarbowy przesyła następnie roczne zestawienie podatkowe (arsopgorelse), z ktorego wynika wysokość zapłaconego podatku oraz ewentualnej dopłaty lub zwrotu.

Urząd podatkowy SKAT posiada większość informacji. Szczegolnie w przypadku pracownikow pobierających pensję miesięczną, duńskie władze skarbowe (SKAT) mają dostęp do informacji przekazywanych przez fi rmy i banki. Informacje te dotyczą też kosztow, ktore można odpisać od podatku. Jednak w wielu przypadkach należy samemu zadbać o uwzględnienie niektorych wydatkow podlegających odpisaniu - jak np. koszty transportu.

Po przyjeździe do Danii należy zgłosić się do lokalnego urzędu podatkowego celem otrzymania karty podatkowej. W Danii istnieje około 30 urzędow podatkowych. Na stronie internetowej www.skat.dk  można znaleźć swoj okręg rozliczeń podatkowych. Stawki podatkowe zależą od dochodu obywatela,jego majątku i wydatkow podlegających odliczeniu. Ponadto stawki podatkowe rożnią się nieznacznie w zależności od gminy (różnice w podatkach gminnych).

do gory

Slużba zdrowia

Lekarz rodzinny Podczas wpisu do krajowego rejestru ludności w gminie zamieszkania, obywatele proszeni są o wskazanie lekarza rodzinnego. Wybor lekarza jest dowolny, zgodnie z życzeniem można wybrać na przykład kobietę lub mężczyznę . Lekarz rodzinnny jest lekarzem pierwszego kontaktu państwowej służby zdrowia. Leczy większość chorob z ktorymi zwracają się do niego pacjenci, w skomplikowanych przypadkach kieruje pacjentow do specjalisty lub szpitala. Skierowanie od lekarza rodzinnego nie jest wymagane w przypadku wizyt u dentysty oraz nagłej potrzeby pomocy pogotowia ratunkowego lub hospitalizacji.

Karta powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego (sygesykringskort) Karta powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego wystawiona przez urząd gminy, stanowi dowod prawa korzystania z usług duńskiej służby zdrowia. Karta zawiera imię i nazwisko, adres, numer w rejestrze ludności (CPR) oraz nazwisko i adres lekarza rodzinnego.

Karta jest ważna w całej Europie Kartę ubezpieczenia zdrowotnego należy okazać podczas każdej wizyty u lekarza, dentysty, na pogotowiu ratunkowym oraz podczas hospitalizacji. Kartę ubezpieczenia należy mieć rownież przy sobie podczas podroży zagranicznych. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie www.sundhed.dk .

Wizyty u lekarza i pobyt w szpitalu są bezpłatne są bezpłatne. Ich koszty opłacane są z podatkow. Jednak pacjenci pokrywają część kosztow lekow, okularow, opieki stomatologicznej oraz fizjoterapii.  Wizyta u lekarza rodzinnego umawiana jest na konkretną godzinę, dlatego należy przyjść punktualnie i uprzedzić o ewentualnym spoźnieniu. Potrzebę pomocy jezykowej (pomoc tłumacza) należy zgłosić z z wyprzedzeniem. Zwykle termin wizyty wyznaczany jest nie poźniej niż pięć dni roboczych po kontakcie telefonicznym. W przypadkach nagłych lekarz przyjmuje pacjenta tego samego dnia. Lekarz rodzinny może skierować pacjenta do specjalisty - np. dermatologa lub ginekologa. Wyjątkiem są okuliści i laryngolodzy, do których nie potrzeba uprzedniego skierowania od lekarza rodzinego.  Wizyty u lekarzy specjalistow są rownież bezpłatne.

 Poza godzinami godzinami przyjęć lekarza rodzinnego, tj. po godzinie 16:00 w dni powszednie, oraz w soboty, niedziele i święta, należy zgłosić się do pogotowia lekarskiego. W książce telefonicznej znajdują się numery telefonow lekarzy dyżurujących w danej gminie, można je rownież znaleźć na stronie internetowej gminy lub na www.sundhed.dk . 

Pogotowie ma numer 112, który jest numerem centrali alarmowej, wspólnym dla policji, straży pożarnej i pogotowia  

Opieka stomatologiczna  W Danii dzieci do lat 18 korzystają z bezpłatnej opieki stomatologicznej. Gdy dzieci zaczynają naukę w szkole, automatycznie podlegają szkolnej kontroli stomatologicznej.  Dorośli powyżej 18 roku życia sami wybierają prywatnego dentystę (stomatolodzy figurują np. w lokalnej książce telefonicznej). Za badania i leczenie stomatologiczne należy płacić, ale państwo dopłaca do wielu usług. Refundowana część opłaty jest automatycznie potrącana z rachunku za usługi dentystyczne.

Prywatne ubezpieczenie zdrowotne może pokrywać niektóre zabiegi lub leki.

do gory

Dzieci

Duński Kościoł Narodowy rejestruje imiona wszystkich noworodkow, niezależnie od wyznania. O wybranym imieniu dziecka należy powiadomić  biuro parafi alne, zanim dziecko ukończy sześć miesięcy. Formularz nadania imienia można znaleźć na stronie www.personregistrering.dk . Dziecko otrzymuje wowczas akt urodzenia. Imię można także nadać dziecku podczas chrztu w Duńskim Kościele Narodowym lub kościele innej uznawanej wspolnoty religijnej. W tym przypadku dziecko otrzyma wspolny akt urodzenia/chrztu. 

Po porodzie każda kobieta ma prawo do bezpłatnych wizyt domowych pielęgniarki środowiskowej. Pierwsza wizyta odbywa się zwykle mniej więcej po tygodniu od powrotu matki i dziecka ze szpitala. Zadaniem pielęgniarki środowiskowej jest udzielanie rad i wskazowek w celu zapewnienia nowo powiększonej rodzinie jak najlepszego startu.  

 Żłobek, opieka dzienna i przedszkola Władze gminy odpowiedzialne są za zapewnienie opieki dziennej, zakres ofert rożni się w zależności od gminy. Aby skorzystać z gminnej oferty należy zarejestrować dziecko w gminnym biurze opieki dziennej.Możliwości:

·          Opieka dzienna (dagpleje) - opiekę nad grupą dzieci sprawuje opiekunka zatwierdzona przez władze gminy. Grupa wiekowa: od 0 do 3 lat.

·          Żłobek. Grupa wiekowa: od 6 miesięcy do 2 lat włącznie.

·          Przedszkole. Grupa wiekowa: od 3 lat do wieku szkolnego.

·          Tzw. przedszkole poza miastem, dzieci spędzają czas na wsi lub  na łonie natury na przykład w lesie.

·          Zintegrowana instytucja opieki dziennej dla dzieci w wieku od 6 miesięcy do wieku szkolnego.

·          Opieka prywatna. Niektore urzędy gminne proponują rodzicom dotację do prywatnej opieki nad dzieckiem.

 Za miejsce w państwowej instytucji opieki dziennej należy płacić. Władze państwowe pokrywają jednak część wydatkow. Jeśli z opieki dziennej korzysta więcej niż jedno dziecko, rodzina ma prawo do tzw. zniżki dla rodzeństwa. W gminie można także ubiegać się o miejsce bezpłatne lub dofi nansowywane. Więcej informacji na ten temat uzyskać można w urzędzie gminy.

Jeżeli istnieje taka potrzeba, dziecko otrzymuje specjalną pomoc w nauce języka duńskiego. Jest to tak zwana stymulacja językowa, ktorą dziecko otrzymuje z chwilą ukończenia 3 lat. Władze gminy mają obowiązek zaproponowania pomocy, natomiast ocenę ewentualnej potrzeby stymulacji językowej dokonują specjaliści.

do gory

Szkoly i oswiata

Obowiązek kształcenia W Danii nauka jest obowiązkowa przez dziewięć lat. Obowiązek kształcenia zaczyna się w wieku siedmiu lat. Jednak większość dzieci w Danii zaczyna okres nauki w wieku sześciu lat w klasie przedszkolnej (zerówka). 

Szkoła powszechna i szkoły prywatne Szkoła powszechna oferuje bezpłatną naukę dla wszystkich dzieci. System obejmuje jednoroczną klasę przedszkolną i dziewięć lat obowiązkowej szkoły podstawowej, oraz klasę dziesiątą, ktora nie jest obowiązkowa. Oprocz szkoł powszechnych istnieją rownież niezależne podstawowe szkoły prywatne, w ktorych nauka jest płatna. Niezależne podstawowe szkoły prywatne mogą opierać się na innej koncepcji niż szkoła powszechna, lecz z zawodowego i społecznego punktu widzenia dzieci otrzymują takie samo wykształcenie. Patrz: www.friskoler.dk

Rodzice muszą zapisać dziecko do szkoły Dziecko automatycznie przynależy do szkoły powszechnej w okręgu szkolnym, w ktorym mieszka. Gdy dziecko zbliża się do wieku szkolnego, rodzice otrzymują list z informacją o terminie zapisu wraz z zaproszeniem do odwiedzenia szkoły. Można też wybrać inną szkołę powszechną lub prywatną. Rodzice we własnym zakresie kontaktują się z wybraną szkołą.

Kursy języka duńskiego jako drugiego języka Z chwilą ukończenia 3 lat dwujęzyczne dzieci zależnie od  potrzeby otrzymują pomoc w nauce języka duńskiego. Kiedy dwujęzyczny uczeń przyjęty zostaje do szkoły powszechnej, przeprowadzana jest ocena czy potrzebuje on pomocy w języku duńskim. W razie potrzeby uczeń otrzymuje dodatkowe lekcje duńskiego, ktore mogą odbywać się w szkole do ktorej uczęszcza lub w innej szkole. Zajęcia te według potrzeby proponowane są uczniom dwujęzycznym od klasy przedszkolnej do dziesiątej włącznie.

Szkoły kontynuujące naukę (efterskole)z internatem.  Wielu młodych ludzi decyduje się na kontynuację nauki w innej szkole przez rok lub dłużej, zwykle w osmej, dziewiątej lub dziesiątej klasie. Szkoły kontynuujące naukę to niezależne szkoły z internatem, gdzie uczniowie mieszkają przez cały okres nauki. Młodzi ludzie wybierają zwykle ten rodzaj szkoły jako alternatywny sposob na zakończenie edukacji w szkole powszechnej, lub też gdy chcą sprobować czegoś nowego albo mieszkać przez pewien czas poza domem. Szkoły tego typu są płatne. Poprzez naukę i wspolne przebywanie szkoły tego typu umacniają zdobywanie życiowych doświadczeń, ogolnej wiedzy i rozwijanie zachowań demokratycznych. Szkoły te przyczyniają się wiec do wychowania i ogolnej ogłady młodzieży, rozwoju indywidualnych cech humanitarnych i osiągnięcie dojrzałości. Dlatego wiele z nich przywiązuje dużą wagę do zajęć artystycznych i  praktycznych, jak teatr, muzyka, sport, fotografi a, rolnictwo i rzemiosło. Ogolne cele tych szkoł są jednak takie same jak cele szkoł powszechnych. W większości tego typu szkoł uczniowie przystępują do egzaminow końcowych po 9 i 10 klasie. Niektore placowki oferują nauczanie w systemie specjalnym, np. dla dzieci z dysleksją.

Szkoły średnie

Kształcenie młodzieży Duński system oświatowy obejmuje rożne programy edukacyjne i kursy dla osob, ktore ukończyły dziewiątą lub dziesiątą klasę szkoły powszechnej. Kształcenie przygotowuje do studiow a także daje kompetencje zawodowe, trwa zwykle trzy lub cztery lata. Kształcenie jest bezpłatne, uczniowie ktorzy ukończyli 18 lat mogą ubiegać się o państowe stypendium edukacyjne, SU.  

Państwowe stypendia Państwowe stypendia edukacyjne, SU, są pomocą finansową przeznaczoną dla osob ktore uczęszczają do szkoły lub studiują. System SU objemuje bezzwrotne, lecz opodatkowane stypendium. Istnieje rownież możliwość zaciągnięcia pożyczki na okres studiow, ktorą wraz z odsetkami należy spłacić po ukończeniu studiow. Państwo duńskie udziela pomocy fi nansowej osobom studiującym na zatwierdzonym kierunku studiow, uprawniającym do uzyskania dotacji w ramach programu SU, przy czym stypendysta nie może jednocześnie korzystać z innej formy państwowej pomocy finansowej. SU dla osob nie posiadających duńskiego obywatelstwa Osoby nie posiadające duńskiego obywatelstwa mogą przed wystąpieniem o SU, złożyć wniosek o rowne prawa stypendialne w duńskim Urzędzie Stypendialnym. Jest to możliwe w przypadku osob, ktore np. Przeprowadziły się do Danii wraz z rodzicami przed ukończeniem 20 roku życia i ktorych rodzina nadal mieszka w Danii, lub gdy ich wspołmałżonek jest obywatelem Danii od co najmniej dwoch lat, lub jeżeli wnioskodawca pracował w Danii przez okres co najmniej dwoch lat poprzedzających rozpoczęcie nauki. Obywatele z krajow UE lub EOG na mocy szczegolnych przepisow UE mogą złożyć wniosek o rowne prawa z obywatelami Danii . Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie www.su.dk . Niezależnie od rodzaju nauki, większość przepisow dotyczących SU jest taka sama. Istnieją jednak pewne rożnice w zasadach dotyczących edukacji na poziomie średnim i wyższym.

 Kształcenie na poziomie szkoły średniej w Danii obejmuje:

• Gimnazjum(stx)szkoła trzyletnia, kończy się egzaminem maturalnym. Niektore placowki proponują kursy przygotowujące do matury, gdzie nauka może trwać tylko dwa lata. Celem gimnazjum jest przygotowanie uczniow do podjęcia nauki na uczelni wyższej, jest to także szkoła ogolnokształcąca, co oznacza, że uczniowie kształtują stosunek do otaczającego ich świata, innych ludzi, natury i społeczeństwa a także do własnego rozwoju. Aby zostać przyjętym do gimnazjum szkoły podstawowej . Uczeń może zostać skierowany na egzamin wstępny lub przyjety do szkoły na podstawie konkursu świadectw.

• Dwuletni wyższy kurs przygotowawczy, hf. Celem nauczania jest przygotowanie uczniow do podjęcia nauki na uczelni wyższej. Kształcenie ma rownież charakter ogolnokształcący, co oznacza, że uczniowie kształtują stosunek do otaczającego ich świata, innych ludzi, natury i społeczeństwa a także do własnego rozwoju. Aby zostać przyjętym na kurs należy zdać egzamin końcowy po 10 klasie podstawowej lub inny rownorzędny albo przystąpić do egzaminu wstępnego. 

• Programy kształcenia zawodowego: przygotowują do wyższego egzaminu technicznego (hhx) i wyższego egzaminu handlowego (htx).W obu przypadkach nauka trwa 3 lata. Celem nauczania jest przygotowanie uczniow do podjęcia nauki na uczelni wyższej. Kształcenie ma także charakter powszechny, co oznacza, że uczniowie kształtują stosunek do otaczającego ich świata, innych ludzi, natury i społeczeństwa a także do własnego rozwoju. Aby zostać przyjętym do szkoły należy zdać co najmniej egzamin końcowy po 9 klasie w szkołyle podstawowej. Uczeń może zostać skierowany na egzamin wstępny lub przyjety do szkoły na podstawie konkursu świadectw.

 Szkoły wyższe

Programy krotko-, średnio- i długoterminowe
Istnieją trzy kategorie wykształcenia:

·          Dwuletnie krotkoterminowe programy kształcenia pomaturalnego. Dają uprawnienia np. technika laboratoryjnego, ekonomisty, elektryka lub technika przemysłowego.

·          Programy średnioterminowe (licencjat), trzy- lub czteroletnie. Uprawniają do pracy np. jako nauczyciel, pedagog, pielęgniarka lub pracownik socjalny.

·          Wykształcenie wyższe uniwersyteckie lub na uczelni posiadającej status uniwersytecki. Dają kwalifikacje np. lekarza medycyny, stomatologa, magistra inżyniera lub nauczyciela szkoł gimnazjalnych. Wykształcenie uniwersyteckie zdobywa się w ciągu pięciu do sześciu lat i można je uzupełnić studiami doktoranckimi, ktore trwają około trzech lat. W czasie studiow doktoranci zatrudnieni są na uczelni jako pracownicy naukowi i wykładowcy i otrzymują pensję.

Więcej informacji można znaleźć na stronie www.uddannelsesguiden.dk .

 Kryteria przyjęć Każda uczelnia posiada określone kryteria przyjęć, ktore zazwyczaj obejmują określone egzaminy lub inne kwalifikacje. Na niektorych studiach liczba miejsc jest limitowana ponieważ liczba kwalifi kujących się kandydatow przewyższa liczbę miejsc. W większości szkoł wyższych funkcjonuje dwustopniowy system kwotowy. Oznacza to, że nabor studentow prowadzony jest według dwoch kwot (wskaźnikow). Kwota 1 klasyfikuje kandydatow według ocen uzyskanych na egzaminach. Kwota 2 oparta jest na innych kryteriach, zależnie od kierunku studiow.

Koordynowany system przyjęć, KOT .O przyjęcie na niemal każdą uczelnię wyższą należy starać się za pośrednictwem tzw. systemu przyjęć koordynowanych, KOT. Formularze zgłoszeniowe dostępne są na stronie www.optagelse.dk  .

 Egzamin zagraniczny Osoby, ktore posiadją egzamin szkoły zagranicznej, obowiązują specjalne zasady naboru na studia. Zostały one opisane w podręczniku o egzaminach na stronie www.ciriusonline.dk .

 Uniwersytety ludowe

Tradycje oświaty społecznej, ktore nadal mają wpływ na duńskie społeczeństwo, wywodzą się z ruchu kulturalnego z połowy XIX wieku. Jego podstawą było przekonanie, że wszyscy powinni mieć możliwość nauki i zdobywania wiedzy o społeczeństwie. Duńskie uniwersytety ludowe (folkehojskole)* powstały jako rezultat tego ruchu. Na terenie całej Danii funkcjonują nadal tego rodzaju szkoły, powszechnie zwane „uniwersytetami”(hojskoler). Oferują one szeroki program nauczania, obejmujący przedmioty artystyczne, zajęcia sportowe, przedmioty teoretyczne oraz ogolne informacje o społeczeństwie.

Pobyt w związku z nauką

Obywatele UE mogą podejmować naukę w Danii. Osoby pragnące kształcić się w Danii uzyskują zaświadczenie pobytu. Warunkiem uzyskania zaświadczenia pobytu w związku z nauką jest wymog przyjęcia na oficjalnie uznaną uczelnię (państwową lub prywatną) oraz zdolność do utrzymania się z własnych środkow. Wniosek o zaświadczenie pobytu należy złożyć w urzędzie administracji państwowej nie pożniej niż trzy miesiące od daty wjazdu do Danii. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie www.nyidanmark.dk. Pozwolenie pobytu w Danii na czas nauki można uzyskać rownież w związku z przyjęciem do szkoły podstawowej, pomaturalnej,wyższej oraz na universytet ludowy (folkehojskole). Warunkiem otrzymania pozwolenia jest zdolność do utrzymania się z własnych środkow oraz znajomość języka w ktorym prowadzone jest nauczanie. Osoby, ktore otrzymały pozwolenie pobytu w Danii w związku z kształceniem wyższym i pomaturalnym, mogą ubiegać się o pozwolenie na pracę w czasie wolnym od nauki.

do gory